Bireysel Emeklilik Sistemi

Bireysel emeklilik sisteminde katılımcıların getirilerini etkileyen birkaç ana faktör bulunmaktadır:

  • Kurum seçimi
  • Plan seçimi (stratejik varlık dağılımı)
  • Fon seçimi (taktiksel varlık dağılımı)

Kurum seçimi, katılımcılar tarafından öncelikle dikkate alınmalıdır ve doğru kurum seçimi uzun dönemde katılımcı varlıkları açısından büyük farklılıklar yaratmaktadır. Katılımcılar maksimum fayda sağlamak için kurum seçerken bazı kriterlere dikkat etmelidir. Emeklilik kurumu detaylı olarak incelenmeli, fonları yöneten portföy yönetim şirketi araştırılmalı, planların içerisindeki fon dağılımları incelenmeli, fonların benchmarkları ve varlık dağılımları takip edilmeli, fonların geçmiş dönem performansları araştırılmalı, verilen hizmetin kalitesi ve zamanlaması takip edilmeli, ilgili şirketlerden gelen analizlerin doğruluğu takip edilmeli ve ücret/komisyonlar da araştırılmalıdır.

Katılımcılar risk beklentilerine göre getiri ihtimallerini belirleyebilmektedir. Emeklilik şirketleri bir çok plan sunarak en düşük risk düzeyinden en yüksek risk düzeyine kadar uzanan bir yelpazede fon kompozisyonları sunabilmektedir. Bu uygulama, katılımcılar arasında plan seçimlerine ve seçilen fonların ağırlıklarına göre de çok değişik getiriler oluşmasına olanak sağlamaktadır.

Bireysel emeklilik sisteminde, yatırılan katkı payları katılımcıların tercih ettiği planlarda değerlendirilmektedir. Bu planların içerisindeki fonlar türlerine göre; hisse senedi, devlet tahvili, döviz bazlı yatırım araçları vb. kıymetler içermektedir. Bireysel emeklilik planlarının büyük kısmı halen nominal faizlerin yüksek olması nedeniyle sabit getirili menkul kıymetlere yatırım yapmaktadır. Hisse senedi yatırımı (esnek ve hisse senedi fonları dahil) toplam yatırımların %15’i seviyesindedir. Unutulmamalıdır ki, bireysel emeklilik uzun dönemli bir yatırımdır ve faizlerin düşmesi ile hisse senedi yatırımı ağırlıklı planların getirilerinin uzun dönemde daha da yüksek olması beklenilmektedir.

Katılımcılar, plan seçimlerine ve seçilen fonların ağırlıklarına göre değişik getiriler elde etmektedirler. Fonların yatırım yapabilecekleri enstrümanların alt ve üst sınırlarının belirlendiği yatırım strateji bantları (bir anlamda benchmark) ile yönetim stilleri (aktif/pasif, agresif/defansif vb.) portföy yönetim şirketleri arasında fazlasıyla farklılık göstermektedir. Bu da performanslara yansımaktadır. Fonların performansları incelenirken bu ayrım net olarak yapılmalıdır. Likit, tahvil-bono ve hisse senedi fonlarında kurumlar arasında varlık dağılımları sınırlı farklılık gösterirken, özellikle esnek fonlarda büyük farklılıklar sözkonusudur.

Emeklilik fonları, sadece lisanslı portföy yönetim şirketleri tarafından yönetilebilmektedir. Portföy yöneticileri, fon portföyünü, 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu, fon içtüzüğü, emeklilik sözleşmesi, izahname, portföy yönetim sözleşmesi ve ilgili mevzuat hükümlerine göre yönetmekle yükümlüdür.

Kuruluşundan bugüne kadar geçen sürede Portföy Yönetim Şirketleri, sistemin gelişmesinde aktif bir rol üstlenmiş ve Bireysel Emeklilik Sistemi’nin gelişmesine katkıda bulunmuşlardır. Portföy Yönetim Şirketleri bu dönem içerisinde asıl görevleri olan fon yönetimini etkin olarak gerçekleştirmişler, bunun yanında varlık dağılımları konusunda da ilgili emeklilik şirketlerine destekte bulunmuşlardır.

Bireysel Emeklilik Sistemi, tasarrufların uzun vadeli yatırıma yönlendirerek emeklilik dönemlerinde, yaşam standartlarını koruyabilecekleri bir gelir elde etmelerini sağlayan özel bir emeklilik sistemidir. Emeklilik sistemi katılımcılarının, kurum seçimi, plan ve fon seçimi, varlık dağılımı gibi konulara önem vermeleri gerekmektedir. Emeklilik fonlarında katılımcıların tercihleri, uzun dönemde varlıklarında ve hayat standartlarında ciddi farklılıklar yaratacaktır.

Emeklilik Yatırım Fonları, tasarruf teşvikleri çerçevesinde büyüme potansiyeli en kuvvetli alandır.

Katılım payları, emeklilik şirketleri tarafından kurulmuş, portföy yönetim şirketleri tarafından yönetilen ve bireysel emeklilik sistemine özel emeklilik yatırım fonları vasıtasıyla yatırıma yönlendirilmektedir.

Fon, şirket tarafından emeklilik sözleşmesi çerçevesinde alınan ve katılımcılar adına bireysel emeklilik hesaplarında izlenen katkıların, riskin dağıtılması ve inançlı mülkiyet esaslarına göre işletilmesi amacıyla oluşturulan malvarlığıdır. Süresiz olarak kurulan fonun tüzel kişiliği yoktur.

Fonların mevzuatta belirlenen sınıfları aşağıdaki şekildedir:

  • Gelir amaçlı fonlar
  • Büyüme amaçlı fonlar
  • Para piyasası fonları
  • Kıymetli madenler fonları
  • İhtisaslaşmış fonlar
  • Diğer fonlar

Fonlar aşağıdaki sermaye piyasası araçlarına yatırım yapabilir:

  • Nakit, vadeli ve vadesiz mevduat
  • Borçlanma araçları (ters repo dahil)
  • Hisse senetleri
  • Kıymetli madenlere ve gayrimenkule dayalı varlıklar
  • Repo işlemleri
  • Vadeli işlem ve opsiyon sözleşmeleri
  • Borsa para piyasası işlemleri
  • Yatırım fonu katılma belgeleri
  • Kurulca uygun görülen ve kamuya ilan edilen diğer para ve sermaye piyasası araçları
  • Devlet katkısı: Devletin tüm bireysel emeklilik katılımcılarına yaptığı destek ödemesinden faydalanırsınız. Devlet katkısı, ödenen katkı payının %25'i kadardır.
  • Sadece siz değil aileniz de BES'in avantajlarından faydalanabilir: Yeni uygulama ile sadece siz değil vergi mükellefi olmayan eşiniz ve18 yaşını doldurmuş olan çocuğunuz da devlet katkısından ayrı ayrı faydalanabilir. BES ile yapacağınız birikimi ileride çocuklarınızın eğitimi veya farklı ihtiyaçları için kullanabilirsiniz.
  • Düzenli tasarruf imkanı: Katkı payı tutarınız kredi kartınızdan ya da banka hesabınızdan düzenli olarak tahsil edilir. Böylece belirli bir disiplin içinde tasarruf yapmış olursunuz.
  • Şeffaf bir sistem: Bireysel emeklilik hesaplarınız Takasbank'ta tutulmakta olup fon paylarınızı bu hesaplardan günlük olarak takip edebilirsiniz.
  • Güvenli bir sistem: Emeklilik faaliyetleri Hazine Müsteşarlığı, bağımsız denetim şirketi ve Emeklilik Gözetim Merkezi'nin; fonların ve portföy yöneticimizin faaliyetleri ise Sermaye Piyasası Kurulu'nun denetim ve takibi altındadır.
  • Ödeme periyodunu kendiniz belirlersiniz: Katkı payı ödemelerinizi kendi tercihinize göre aylık, 3 aylık, 6 aylık veya yıllık olarak yapabilirsiniz.
  • Plan ve fon dağılımını değiştirme seçeneği: Seçmiş olduğunuz emeklilik planını yılda dört kez, sahip olduğunuz plandaki fon dağılımını ise yılda altı kez değiştirebilirsiniz.
  • Ara ödeme yapabilir, ödemelerinize ara verebilirsiniz: Dilediğiniz zaman, düzenli ödemeleriniz dışında miktarını sizin belirleyeceğiniz ara ödemeler yapabilir ya da senelik katkı payı tutarını belli bir ayda yatırıp devlet katkısından daha erken yararlanabilirsiniz. Erken ödeme yaparsanız, devlet katkısının getirisinden de erken yararlanmaya başlarsınız.